Zamawiasz badanie spoin i chcesz ustalić, czy zastosować ultradźwięki, czy radiografię? Wybór UT albo RT zależy od złącza, dostępności jego stron, materiału, poszukiwanych niezgodności i wymagań projektu. Obie metody mogą dostarczać informacji o wnętrzu badanego obszaru, jednak ich możliwości i sposób wykonania są różne.
Na czym polegają UT i RT?
Badanie ultradźwiękowe, oznaczane UT, wykorzystuje fale wprowadzane do materiału. Osoba badająca analizuje sygnały odbite od granic i nieciągłości. Interpretacja wymaga uwzględnienia geometrii oraz odpowiedniej techniki. TWI wyjaśnia podstawy badań ultradźwiękowych, w tym rolę dostępu i właściwego doboru głowicy.
Badanie radiograficzne, RT, wykorzystuje promieniowanie przenikające przez badany element i detektor rejestrujący obraz. Informacje na obrazie zależą między innymi od geometrii złącza, kierunku prześwietlania i rodzaju nieciągłości. Prace z promieniowaniem wymagają zastosowania odpowiednich zasad bezpieczeństwa przez uprawniony zespół.
W obu przypadkach znaczenie mają procedura, kwalifikacje, przygotowanie elementu i kryteria oceny. Metoda wskazana w ofercie powinna być powiązana z konkretnym zakresem badania.
UT czy RT: porównanie warunków
| Kryterium | UT | RT |
|---|---|---|
| Dostęp | Potrzebna jest odpowiednia powierzchnia do wprowadzenia i prowadzenia głowicy | Potrzebne jest rozmieszczenie źródła i detektora odpowiednie do techniki |
| Geometria | Kształt i stan powierzchni mogą utrudniać interpretację | Kształt, grubość i kierunek prześwietlania wpływają na obraz |
| Dokumentowanie | Wyniki zgodnie z zastosowaną techniką i procedurą | Obraz i jego ocena zgodnie z zastosowaną techniką |
| Organizacja | Uzgodnienie dostępu i przygotowania powierzchni | Organizacja pracy uwzględniająca ochronę radiologiczną |
| Wykrywalność | Zależy od techniki i orientacji nieciągłości | Zależy od techniki, geometrii i orientacji nieciągłości |
Ta tabela porządkuje pytania. Nie stanowi instrukcji wyboru metody ani gwarancji wykrycia określonej niezgodności. Kryteria mogą wynikać z projektu, normy wyrobu i uzgodnionego planu kontroli.
Jak dostęp i geometria wpływają na wybór?
W zmontowanym zespole przy spoinie mogą znajdować się żebra, króćce lub inne części ograniczające dostęp. Przy UT istotne jest miejsce prowadzenia głowicy i możliwość uzyskania wymaganej drogi fali. Przy RT trzeba przewidzieć położenie źródła i detektora oraz warunki ochrony pozostałych osób.
Przykładowo, spoina umieszczona wewnątrz ramy może być łatwo dostępna na rysunku, lecz po dospawaniu osłony dostęp do jej otoczenia może się zmniejszyć. Przekaż rysunek kolejności montażu i ustal termin kontroli przed zamknięciem dostępu. Badanie zaplanowane na odpowiednim etapie może ograniczyć potrzebę zmiany organizacji prac.
Przy rurach, blachach i złączach o nieregularnym kształcie warunki różnią się. Podaj średnicę, grubość, typ złącza i dostępne strony. Nie zakładaj, że metoda użyta w poprzednim zamówieniu będzie automatycznie odpowiednia dla następnego.
Co trzeba podać do wyceny badania?
- Numer rysunku, rewizję i oznaczenia złączy.
- Materiał, grubość oraz geometrię badanego obszaru.
- Liczbę połączeń, długość i uzgodniony udział kontroli.
- Dostępne strony złącza, odległość od przeszkód i stan powierzchni.
- Wymaganą metodę lub prośbę o ocenę możliwych metod.
- Normę, kryterium oceny i oczekiwaną dokumentację.
- Miejsce badania oraz ograniczenia organizacyjne zakładu.
Warto dołączyć zdjęcie lub model przestrzenny, jeśli rysunek nie pokazuje przeszkód przy złączu. Ustal też, kto przygotuje dostęp i kiedy wykonawca badania otrzyma aktualną dokumentację.
Jak porównywać wyniki i oferty?
Sprawdź, czy oferty obejmują te same złącza, długości i kryteria. Różna liczba badanych odcinków albo inna technika mogą zmieniać zakres pracy. Zapytaj, jakie zapisy otrzymasz, jak będą oznaczone badane miejsca i kto wyjaśni ewentualne wskazania.
Wynik dotyczy zbadanego obszaru i zastosowanej metody. Ocena całej konstrukcji wymaga odniesienia wyniku do projektu, pozostałych kontroli i uzgodnionego zakresu. Jeżeli po badaniu wykonano naprawę, ustal potrzebę oraz zakres ponownej kontroli zgodnie z wymaganiami zlecenia.
Jak rodzaj nieciągłości wpływa na ocenę?
Nieciągłości mogą mieć różne kształty i orientacje względem kierunku badania. Wykrywalność zależy od zastosowanej techniki oraz warunków konkretnego złącza. Dlatego informacja o tym, jakie zagrożenia rozpatrzono w projekcie, jest przydatna przy przygotowaniu planu kontroli. Osoba kompetentna dobiera technikę na podstawie dostępnych danych i właściwych wymagań.
Ustal też, czy potrzebujesz zapisu obrazu, raportu z oceną czy innych dokumentów przewidzianych dla badania. Sposób dokumentowania może różnić się zależnie od techniki i procedury. Zapytaj, jak będą identyfikowane pliki, jak połączysz je z mapą spoin oraz jak długo mają być przechowywane.
Co zmienia badanie na obiekcie?
W zakładzie produkcyjnym lub na budowie kontrola może wymagać uzgodnienia dostępu, harmonogramu i obecności innych zespołów. Przy radiografii organizację strefy bezpieczeństwa prowadzi odpowiedzialny wykonawca zgodnie z obowiązującymi zasadami. Przy ultradźwiękach trzeba zapewnić odpowiednią powierzchnię i miejsce pracy. Przekaż ograniczenia lokalizacji wcześniej, aby dało się ocenić możliwość wykonania badania i moment przekazania wyników.
Uzgodnij również, kto dostarczy rysunek z oznaczeniem miejsc, w których wykonano badanie. Przy kilku podobnych elementach potrzebne może być rozróżnienie egzemplarzy. Jeżeli zakres określono jako część spoin, doprecyzuj sposób wyboru odcinków i zapisania ich położenia. Dzięki temu otrzymany raport da się porównać z planem kontroli i właściwą konstrukcją.
Przy porównywaniu wyników pamiętaj także o zmianach geometrii po naprawie. Jeśli usunięto część spoiny i wykonano ją ponownie, osoba odpowiedzialna za kontrolę powinna dysponować aktualnym opisem zakresu prac. Uzgodnij, jak powiązać wcześniejszy wynik z nowym raportem oraz kto podejmie decyzję dotyczącą odbioru badanego miejsca.
Zobacz także poradnik o badaniach powierzchniowych VT, PT i MT.
Podstawy metod znajdziesz w artykule o badaniach nieniszczących spoin. Przy zapytaniu o konstrukcję stalową dołącz rysunek i wymagania dotyczące badań wewnętrznych.
